NÛKIRINA

KURMANCÎ

Kurmancî  zarekî  gelekî  dewlemend  e.  Di  hin
warên  jiyana  rojane  de,  di  peywendiyên  bi
xwezayê (tabîetê) re, peyvên wê ji yên zimanên
mezin  ên  ewropayî  kêmtir  namînin.  Mesela  ji
bo navên pez û dewaran, ji bo navên dengên
tiÒt  û  heywanan  de  ew  ji  fransizî  û  îngilîzî  jî
zengîntir e. Ew berî rûsî û zimanên slav ên din
bûye zimanekî edebî û hê di sedsalên XIV û XV
de berhemên giranbiha dane.

Mixabin, ji bo sedemên siyasî, ji ber bindestke-
tina gelê kurd û parvekirina welatê wî, rê li ber
vê pêÒveçûyina dîrokî hate bestîn, an asê kirin.
Kurmancî wilo bê xweyî, li jêr êriÒ û gefên çan-
dên  biyanî  kete  sedsala  XX  an,  ya  nûjeniyê
(moderniyê), ya rojname, radyo û televizyonê.
Bi awayê ku civaknas dibêjin mirovahî di heftê
salên dawîn de ji heft sed salên berê bêtir vegu-
herînên civakî (sosyal) û çandî (kulturî) derbas
kiriye. Çerxa dîrokê bereberê zûtir digere, ber-
gehên mirovan frehtir dibin, nûyîtî li çar aliyên
cihanê  zûtir  belav  dibin,  dinya  hin  bi  bin
“biçûktir” dibe. Di vê meÒa han de qels, kulek,
brîndar,  naamade  dikevin,  û  hin  ji  wan  jî  ji
rûpelên dîrokê winda dibin.

Ji  salên  1920î  ve  Kurdên  Iraqê  karîne  bi  kur-
manciya xwarê ango bi “soranî” binivîsin, pir-
tûk, kovar û rojnameyan derînin. Zaroyên wan
di  xwendegahên  despêkî  û  navîn  de  zimanê
xwe yê dê dixwînin, di radyo ûtelevizyonan de
bername  û  weÒînekên  “soranî”  hene.
Zimannasên kurd ên îraqê bi salan li ser pirsên
rastnivîsîna  “soranî”  xebitîne,  hê  jî  dixebitin.
Lewre  rewÒa  van  ji  ya  kesên  ku  bi  kurmancî
dipeyivin (Kurdên Tirkiye, Sûrye, û yên bakura
Kurdistana ïran û Iraqê, tevhîhev bêtirî 65% ê
gelê kurd) pirr baÒtir e.

Xebatên ku di salên 1930-1940î de Kamran A.
Bedirxan  û  Celadet  Bedirxan  pêk  anîne  ji  bo
rastnivîsîna  kurmancî  gaveke  hêja  ne.  Lê
pêÒvebirin û kûrkirina vî karî ferz e, pirseke jin-
darî  ye.  Heke  rojekê  li  perçeyeke  Kurdistanê
gelê  kurd  bigihê  azadiya  xwe,  wê  demê  dê
Akademiyeke  ziman,  bi  riya  imkan  û  genga-
ziyên  dewletê  (radyo-televizyon,  rojname,

xwendegah)  li  ser  pirsên  zimên  biryaran

bistîne û wan biryaran bide qebûl kirin. Lê
ev roj dê kengî bê diyar nîne. Heye ku ta wê
rojê, li jêr tesîra televizyon û xwendegahên tirkî
û erebî birrekî mezin ê gelê kurd kurmanciya
bav û kalên xwe ji bîr ke an jî tenê zimanekî
jarketî, tevlihev bipeyve. Kurmancî jî bibe wekî
zimanên  îrlandî,  welÒî  an  brotonî,  zimanekî
“folklorî“ ku tenê carna di govend û dîlanan de
tê bi karanîn.

Welatparêzên xwedî berpisiyar, nemaze xwen-
da  û  ronakbîr,  li  ber  serniviÒt  û  qederê  serî
natewînin, wekî berxên sernerm li hêviya kêra
qesab  namînin.  Parastina  zimanê  pêÒiyên  me
bingehê evîna welêt e, rehê jindarî yê welatpa-
rêziyê ye. Lewra divê ku her Kurdê welatparêz
li gora karîn û zanîna xwe beÒdarî vî Òerê para-
stin û nûkirina kurmancî bibe.

Ji  bo  nûkirin  û  dewlemendkirina  kurmancî
Enstîtu salê du caran, her carê hefteyek nivîs-
kar,  zimannas  û  rojnamevanên  kurmanc  ên  ji
hemû navçeyên Kurdistanê dicivîne. Ew di her
civînekê  de  li  ser  peyvnasiya  (terminolojiya)
Òaxeke  ziman  dixebitin.  Civîna  bihara  1987  li
ser rastnivîsîna navên rojan, mehan, hejmaran û
li ser navên coxrafî xebitî. Biryarên vê civînê di
rûpelên vê rojnameyê de tên belav kirin. Ewê
heya  payizê  Enstîtu  xarîteyeke  cihanê  û  yeka
Kurdistanê  bi  kurmancî  çap  bike  û  bixe  nav
xelkê.

Di vê civînê de pisporên kurd ên ji navçeyên
Agirî, …apûr (Kurdistana ïranê), Akre û Kerkûk
(Kurdistana  Iraqê),  Hekarî,  Diyarbekir  û
Mêrdînê (Kurdistana Tirkiye), hebûn. Ev civîn ji
18 ta 24ê nîsanê li bajarê Barselonayê, paytexta
Navçeya  xweser  (otonom)  a  Kataloniyayê  li
Spanyayê çêbû. Civîna payîzê jî her li wî bajarî
bi arîkariya hikûmata xweser a katalanî çê dibe
û ewê li ser peyvnasiya (termînolojiya) siyasî û
îdarî be.

Her Kurdek dikare pirs û pêÒneyarên xwe yên
li ser rastnivîsîna ziman ji “Komisyona kurman-
cî” ya Enstîtuyê re binivîse. Em hêvîdar in ku
her Kurdê ku pê diqede dê arîkariya vê xebata
bingehî bike. Bila pirsa ziman bibe ya heryek ji
me, ya me hemûyan, pirsek neteweyî. Tenê bi
vî  awayî  emê  bikaribin  di  nav  salan  de  kur-
manciya me ya Òêrîn ji talûke û gemaroyê riz-
gar bikin.

K

URMANC

Î

K

URMANC

Î

roj

n

ameya taybetî ya Enstîtuya kurdî ya Parîsê li ser pirsên zaravê kurmancî

Min ev nivîsî ne ji bo sahibrewacan

Belkî ji bo biçûkêd Kurmancan

Ehmedê Xanî

(Sedsala XVII)

hejmar 1

havîn 1987

Kurmancî

3 •

Encamên civîna Barselonayê

Nivlskar, rojnamevan û zimannasên kurd ên ku ji
18  ta  24ê  nîsanê  li  bajarê  Barselonayê  (paytexta
Katalonyayê)  li  ser  pirsên  rastnivîsîna  kurmancî
xebitîn  gihane  encamên  (netîceyên)  ku  em  di
rûpelên vê rojnameya taybetî de belav dikin. Ewê
Enstîtu piÒtî her civîneke zimanî hejmareke vê roj-
nameya Kurmancî derîne.

RASTNIVÎSÎNA JIMARAN

0

Sifir (Nîn)

1

Yek

2

Du, dido

3

Sê, sisê

4

Çar

5

Pênc

6

…eÒ

7

Hef

8

HeÒt

9

Neh

10 Deh

11 Yazdeh

12 Dozdeh

13 Sêzdeh

14 Çardeh

15 Panzdeh

16 …azdeh

17 Hevdeh

18 Hejdeh

19 Nozdeh

20 Bîst

21 Bîst û yek

30 

31 Sî û yek

40 Çil

50 Pêncî

60 …êst

70 Heftê

80 HeÒtê

90 Nod

100 Sed

101 Sed û yek

200 : Du sed; 1000: Hezar; 

1 000 000: Milyon; 1 000 000 000: Milyar; 

1 000 000 000 000 (1 000 milyar): Trîlyon

JIMARÊN RÊZÊ

1. Yeka

yekem

yekemîn

2. Didoyan

duyem

duyemîn

3. Sisêyan

sêyem

seyemîn

4. Çaran

çarem

çaremîn

5. Pêncan

pêncem

pêncemîn

6. …eÒan

ÒeÒem

ÒeÒemîn

7. Heftan

heftem

heftemîn

8. heÒtan

heÒtem

heÒtemîn

9. Nehan

nehem

nehemîn

10. Dehan

dehem

dehemîn

11. Yazdehan

yazdehem

yazdehemîn

20. Bîstan

bîstem

bîstemîn

30. Siyan

siyem

siyemîn

40. Çilan

çilem

çilemîn

50. Pênciyan

pênciyem

pênciyemîn

60. …êstan

Òêstem

Òêstemîn

70. Heftêyan

heftêyem

heftêyemîn

80. HeÒtêyan

heÒtêyem

heÒtêyemîn

90. Nodan

nodem

nodemîn

100. Sedan

sedem

sedemîn

EWROPA

-Fînlanda

Helsinkî

-Swêd

Stokholm

-Norwej

Oslo

-Danmark

Kopenhag

-ïsland

Reykyawîk

-Gronland
-Faroarna
-Brîtanya

Mezin

London

-ïngilîstan
-ïrlanda Bakur Belfast
-Skotland

(Scotland)

Glasgow

-Wêls
-ïrland

Dublin

-Polonya

WarÒova

-Çekoslovakya Prag
-Romanya

Bûxarest

-Macaristan

Budapest

-Bulgaristan

Sofya

-Yunanistan

Atîna

-Albanya

Tîrana

-Yûgoslavya

Belgrad

-OtriÒ

Viyen

-LîxtinÒtayn
-ïtalya

Roma

-Malta

Valleta

-Sardînya

Kyalerî

-Korsîka

Bastya

-Swîs

Cenev

-Fransa

Parîs

-Monako

Monte Karlo

-Spanya

Madrîd

-Andora
-Portugal

Lîsbon

-Almanya
-Rojhelat

Berlîna

Rojhelat

-Almanya Rojava Bon
-Luksembûrg
-Beljika

Brukesl

-Hollanda

Amsterdam

• 4 • Kurmancî

AMERÎKA

Kanada

Otawa

Alaska

Xelîca Alaskayê

Dewletên Yakbûyî 

WaÒîngton

yên Amerikayê

(Washington)

Kuba

Havana

Haîtî

PortoPrens

San Domînîk

Santo Dominigo

PortoRîko

SanJuan

Antîlên Mezin

Antîlên Biçûk

Meksîka

Meksîko

Belîz

Belmofan

Guatemala

Guatemala

Salvador

San Salvador

Hondûras

Tegucigalpa

Nikaragua

Managua

Kosta Rîka

San Jose

Panama

Panama

Kolombya

Bogota

Venezuela

Karakas

Brazîl

Brazîlyla

Giyana

Corc Tawn-Amazon

Sûrînam

Paramarîbo

Giyena Fransayê

Kayen

Ekwador

Kîto

Perû

Lîma

Bolîvya

La Paz

Paraguway

Assunsiyon

Arjantîn

Buenos Aires

Ûrûguway

Montevîdeo

…îlî

Snatiyago

Girava mezin a Agiristanê

Tengava Macelan

Malvînas (Falkland)

Stanley

Xelîca Sen Xorxê

Xelîca Korkovado

Girava Corciya BaÒûr

Tengava Dêwan

Antîlên BaÒûr

Welatên Graham

N AVÊ N   C O X RA F Î

Kurmancî

5 •

ASYA

Afxanistan

Kabul

Pakistan

ïslamabad

Hind

Delhî

Srî Lanka

Kolombo

BengladeÒ

Dakka

Bûrma

Rangûn

Tayland

Bangkok

Kamboçya

Phnom Pen

Laos

Viyang …an

Viyetnam

Hanoy, Ho …î Mîn

Maleziya

Kuala Lumpur

Sîngapûr
Endoneziya

Cakarta, Bandûng

Gineya Nû

Port Moresbî

Awistralya

Sîdney (Sydney)

Zelanda Nû

Wellington

Kaledonya Nû

Nûmeya (Noumea)

Giravên Silêman
Fijî
Filîpin

Manîla

Taywan

Taypê

Hong Kong

Viktoriya (Victoria)

Çîn

Pekîn (Beyjing)

Nepal

Katmandû

Bûtan
Moxolistan

Ûlan Batûr

Koreya Bakur

Piyongyang

Koreya BaÒûr

Seûl

Japon

Tokyo

Yekîtiya Sovyetî

Moskov

AFRÎKA

Misr

Qahîre

Lîbya

Trablûs

Tûnis

Tûnis

Cezayir

Cezayir

Mexrib (Marok)

Rebat

Sehra
Sehraya Rojava

El Eyûn

Giravên Kanariyê
Morîtanya

NûakÒot

Malî

Bamako

Senegal

Dakar

Gambiya

Banjûl

Gîneya Bisao

Bîsao

Gîne

Konakrî

Siyera Leon

Frîtawn (Free Town)

Lîberya

Monrovya

Kotdîvuwar

Abidcan

Gana

Akra

Bûrkîna Faso
Voltaya Jorîn

Wanadûgû

Togo

Lome

Benen

Kotonû

Nîjerya

Lagos

Kamrûn

Yaûnde

Gîneya Ekwatorî

Malabo

Nîjer

Niyamey

Çad

Nicame`na

Sûdan

Xartûm

Afrîka Navendî

Bangî

Etyopya

Adîs Abeba

Erître

Esmere

Cibûtî

Cîbûtî

Somalya

MogadîÒû

Kenya

Nayirobî

Ûganda

Kampala

Rwanda

Kîgalî

Brundî

Bujumbura

Tanzanîka

Dar Es Selam

Malawî

Blantîre

Mozambîk

Mabûto

Madagaskar

Antana Narîvo

Kanala Mozambîkê
Girava Rewinyon
Girava Morîs
Zengîbar

Zengîbar

Zîmbabwe

Salsbûry

Swaziland

Mbabane

Lesoteo

Maserû

Afrîka BaÒûr

Pretorya

Botswana

Gabaron

Namîbya

Windhûk

Zambiya

Lûsaka

Angola

Lûanda

Zaîr

KînÒasa

Kongo

Brazîl

Gabon

Librvîl

OQYANÛSYA
Antartîka
Oqyanûsa Arktîk
Polînezya
Mîkronezya
Melanezya

TIRKIYE

IRAQ

SÛRIYE

ÎRAN

Enqere

Bexda

…am

Taran

Edene

Besra

Heleb

Tewrêz

Stembol

Kerbela

Hums

Qeyserî

Kûfe

Lazkiye

Qonya

Dêrezor

Antaxya
ïskenderûn

ROJHELAT
L u b n a n

B e y r û d

Mîrîtiyên Erebî

ï s r a î l

Tel Avîv - Q u d s

yên Yekbûyî Ebû Zebî 

U r d i n

A m m a n

B a h r e y n

M e n a m e

K u w e y t

K u w e y t

U m a n

M e s q e t

Erebistana Seûdî R i y a z

Q i b r i s

L e v k o s i a

Yemena Bakûr

S e n ’ a

Yemena BaÒûr ’ E d e n

D u b e y

… a r î q e

Q e t a r

D o h e

DEMÊN SALÊ

Di salê de çar dem an werz (mewsim) hene:
BIHAR, HAVïN, PAYïZ û ZIVISTAN
Her dema salê sê meh dom dike. 

Mehên biharê: Adar, Nîsan, Gulan 
Mehên havînê: Hezîran, Tîrmeh, Tebax 
Mehên payîzê: ïlon, Çirî, TeÒrîn 
Mehên zivistanê: Kanûn, Çile, Sibat

6 • Kurmancî

NAVÊN MEHAN

kurdî

almanî

fransizî

îngilîzî

tirkî

Çile

Januari

Janvier

January

Ocak

Sibat

Februar

Février

February

…ubat

Adar

März

Mars

March

Mart

Nîsan

April

Avril

April

Nisan

Gulan

Mai

Mai

May

Mayıs

Hezîran

Juni

Juin

Juni

Haziran

Tîrmeh

Juli

Juillet

July

Temmuz

Tebax

August

Août

August

Agustos

ïlon

September

Septembre

September

Eylül

Çirî

Oktober

Octobre

October

Ekim

TeÒrîn

November

Novembre

November

KasÈm

Kanûn

Dezember

Décembre

Decembe

AralÈk

ROJÊN HEFTÊ

Gotina hefte ji jimara heft tê, bi xwerû kurdî ye.
Di hefteyekê de heft roj hene. Va ne navên rast ên van rojan û wergeran-
dina wan a bi zimanên biyanî:

kurdî

almanî

fransizî

îngilîzî

tirkî

YekÒem

Sonntag

Dimanche

Sunday

Pazar

DuÒem

Montag

Lundi

Monday

Pazartesi

SêÒem

Dienstag

Mardi

Tuesday

Salı

ÇarÒem

Mittwoch

Mercredi

Wednesday

ÇarÒamba

PêncÒem

Donnerstag

Jeudi

Thursday

PerÒembe

ïnî

Freitag

Vendredi

Friday

Cuma

…emî

Samstag

Samedi

Saturday

Cumartesi

Kurmancî

7 •

K

URMANC

Î

roj

n

ameya taybetî ya Enstîtuya kurdî ya Parîsê li ser pirsên zaravê kurmancî

Min ev nivîsî ne ji bo sahibrewacan

Belkî ji bo biçûkêd Kurmancan

Ehmedê Xanî

(Sedsala XVII)

hejmar 2

zivistan 1988

ENCAMÊN CIVïNA PAYÎZÊ

Nivîskar, rojnamevan û zimannasên kurd ên

ku ji 7 ta 14ê teÒrîna 1987an li barjarê

Barselonayê li ser pirsên rastnivîsîna 

kurmancî xebitîn, gihane encamên 

(netîceyên) ku em di rûpelên vê 

rojnameya taybetî de belav dikin

.

BARSELONA 2

Nivîskar, rojnamevan û zimannasên kurd

ên dervayî welêt salê du caran, di bihar û payîzê

de, ji bo hefteyekê dicivin, li ser pirsên rastnivîsîn

û nûkirina kurmancî dixebitin.

Di civîna bihara 1987 an de giraniya xeba-

tê li ser peyivnasiya (terminoloijiya) coxrafî û li ser

rastnivîsîna  navên  rojan,  mehan  û  hejmaran  bû.

Navên welatên cihanê, ên çiya, deÒt, çem û bajarên

sereke,  bi  zimanê  kurmancî  hatin  tesbît  kirin.

Encamên civînê di hejmara 1a rojnameya taybetî ya

Enstîtuya  kurdî Kurmancî de  hatin  belav  kirin.  Ji

ber van encaman nexÒeyeke (xarîteyeke) rengîn a

cihanê bi zaravayê kurmancî hate pêk anîn û çap

kirin.

Civîna payizê ji 7 ta 14 teÒrîn 1987an de

dîsa li bajarê Barselonayê (paytexta Katalonyayê),

bi arîkariya dostane ya hikûmeta otonom a katala-

nî çê bû. Di civînê de ji rojhelat ta rojava, ji bakur

ta  baÒûrê  navçeyên  kurmancîaxêvên  Kurdistanê

çibigre ji her herêmê beÒdar hebûn. Di rojên pêÒîn

ên civînê li ser navên coxrafî yên Kurdistanê hate

xebitîn. Di Òêst salên dawîn de dewletên ku wela-

tê me li hev par kirine navên piraniya bajar, baja-

rok, deÒt û çiyayên me jî guherîne, navên nû li van

danîne. Guhartina navan destpêka guhartina zana-

va (huwiyeta) kesekî, gelekî an welatekî ye. Lewra

gava ku Konkîstador ên spanî an dagîrkerên brîta-

nî an îgilîz welatek zevt dikirin tafil navên nû li wan

datanîn û, piÒtî çend nifÒan (neslan), derveyî çend

zana  û  dîroknasan,  kesî  êdî  navên  kevn  ên  van

welatan nedizanî.

Di sedsala XX an de li me jî wilo qewi-

miye. Welatê me ji me re bûye biyanî (xerîb). Em

Kurdên  ïran  û  Iraqê  li  aliyekî  bihêlin,  îro  çend

Kurdên  Tirkiyê  dizanin  ku  navê  kurdî  yê

Adiyamanê

Semsûr  e,  ku  yê  Kurtalanê Misric  e,

Bingol, Çewlik e...

Ji bo ku ev nav neyên ji bîr kirin, nifÒên

nû  ew  binasin,  Enstitu  ji  ber  encamên  vê  civîna

payizê xarîteyeke rengîn a Kurdistanê da çap kirin,

tê de navên kevn ên bajar, bajarok, çem, gol, deÒt

û çiyayên Welatê Kurdan bi awayekî zanistî bi cî kir

û li bin navan, di nav kevanekan de, navên wan ên

resmî jî nivîsî da ku welatiyên me çêtir tê bigihên.

Weka her xebata destpêkî ev xarîta jî bê kêmasî û

ÒaÒî nîne. Ewê di çapa duwemîn de bên rast kirin.

Di bernameya Civîna payizê de hin pirsên

din jî hebûn: navên îdarî, navên meywe û heÒîna-

tiyan, reng, hwd... Bi carekê bersîvdana pirsên

wilo freh mimkin nebû. Pirsên ku hatine safî kirin

di vê hejmara Kurmancî de tên belav kirin. Ên din

ewê gav bi gav, piÒtî Òêwr û lêgerînên bêtir, di civî-

nên pêÒiya me de zelal bibin. Herwekî di encamên

vê Civînê de jî dixuye amanca vê xebatê çêkirina

peyv û gotinên nû nîne. Heya ku ji me tê, em lê

digerin  ka  li  navçeyên  cihê  yên  Kurdistanê  ji  bo

tiÒtekî  çi  nav  bêtir  tê  bi  kar  anîn.  Em  wî  navî  û,

heke  ku  hebin,  guhartoyên  (variyantên)  wî  yên

deverî  tesbît  dikin  û  belav  dikin.  Gava  ku  di  tu

zaravê kurdî de ji bo tiÒtekî an mefhûmekê navek

nîn be, wê demê li ser çêkirina peyveke nû, li gora

aheng û mantiqa kurmancî, diponijin. BaÒ di bîra

me de ye ku zimanekî çêkirox, zêde xwerû û petî

heye ku dilê hin ronakbîr û xwendayan xweÒ bike

lê  piraniya  xelkê  tê  nagihê,  xelkê  ji  hevûdu  û  ji

xwendayan  dûr  dixe.  Gava  ku  Kurdekî  ji  rêzê,

hinek bi xwendin û nivîsandinê dizane, bikaribe bi

serbestî, bi zimanê xwe yê rojane, kovar an roma-

neke kurdî bixwîne û jê zewq bistîne emê bikaribin

bêjin  ku  kurmancî  êdî  bi  rastî  bû,  an  cardin  bû

zimanekî nivîskî yê gelêrî. Zimanê ku bi frehî hate

nivîsandin û xwendin jî êdî zû bi zû winda nabe.

Amanc û merema xebata me jî her ev e.

KURMANCï

RENG

kurdî

tirkî

fransizî

îngilîzî

spî

beyaz

blanc

white

reÒ

kara

noir

black

sor

kırmızı

rouge

red

zer

sarı

jaune

yellow

kesk, sewz

yeÒil

vert

green

Òîn

mavi

bleu

blue

qehweyî

kahverengi

marron

brown

qemer

yafiÈz

basané

swarthy

qemerê vekirî, esmer

esmer

brun

dusky

gewr, spiyê girtî

açık gri, açÈk

clair, gris clair

light, light grey

qerqas, çîl spî

bembeyaz

blanc éclatant

bright white

binevÒî, mor

mor

violet

purple

pembe

pembe

rose

pink

erxewanî

Òarabrengi

pourpre

crimson

kej

kumral, sarÈÒÈn

blond

blond, fair

bor

kızıl

roux

red-haired, redhead

boz

boz

gris-pommelé

dapple-grey

çûr

açık sarÈ

jaune clair

light yellow

qîçik

saman sarısı

jaune paille

straw colour

qer

parlak siyah

noir brillant

bright black

Òê (qehweyê bi sorayî ve) al (at için)

alezan

chestnut

genimî

açık esmer

couleur de blé

wheat colour

Òîrî

sütbeyaz

opalin, laiteux

opaline

xakî

haki

kaki

khaki

MEYWE

kurdî

tirkî

fransizî

ingilîzî

sêv

elma

pomme

apple

porteqal

portakal

orange

orange

hirmê

armut

poire

pear

hêjîr

incir

figue

fig

hinar

nar

grenade

pomegranate

zebeÒ, Òûtî

karpuz

pastèque

watermelon

xox

seftali

pêche

peach

tirî

üzüm

raisin

grapes

kelek,gundor, 

kavun

melon

melon

petêx, qawin, qire
arûng, zerdele, 

kaysı

abricot

apricot

qeysî, miÒmiÒ
tûtfrengî

çilek

fraise

strawberry

dut

mûre

blackberry

behîv

badem

amende

almond

gûz

ceviz

noix

walnut

gêlaz, qeresî

kiraz

cerise

cherry

wîÒne

viÒne

griotte

morello cherry 

biyok, bih

ayva

coing

quince

alûçe

yeÒil erik 

mirabelle

green plum 

încas, hulûreÒ

kara erik

prune

blak plum 

lîmon

limon

citron

lemon

mûz

muz

banane

banana

mandarîn,

mandalin

mandarine,

mandarin,

klementîn

clémentine

clémentine

fistiq, piste

fıstık

pistache

pistachio

findiq, bindeq

fındık

noisette

hazelnut

bitim

bıtım

lentisque

kezwan, Òînok

menengüç

térébinthe

givîj

akdiken

aubépine

hawthorn

xurme, qesp

hurma

datte

date

hembelaz, xatûnok

dendûreÒk

böfiürlten

mûre sauvage 

bramble

ananas

ananas

ananas

pine apple 

Òekok, girsik

ahlat

poire sauvage

wild pear

tihok, tawik

dafidafian

baie de sureau

elderberry

belût

palamut

gland

acorn

kestane

kestane

chataîgne

chestnut

tereqî

nektarin

nectarine

nectarin

zeytûn

zeytin

olive

olive

8 • Kurmancî

HÊ…ÎNAHΠ- S E W Z Î

kurdî

tirkî

fransizî

îngilîzî

pîvaz

sofian

oignon

onion

sîr

sarmÈsak

ail

garlic

pîvazterk

yeÒil sofian 

oignon

shullot

xiyar, arû

salatalÈk

concombre

cucumber

bejik

kÈtÈr

variété de

variety of cucumber 

concombre

acûr

acur

conbombre russe russian cucumber 

îsot

biber

poivron

green

kelem

lahana

chou

pepper

gulkelem

karnÈbahar

chou-fleur

cabbage

kelemê Brukselê 

Brüksel lahanasÈ  chou  deBruxelles cauliflower

Brussels sprout 

sorkelem

kÈzÈl lahana

chou rouge

red cabbage

kartol, patat, qompîr  patates

pommes de terre potato

sêvaxîn

yerelmasÈ

topinambour

helianthe tuberaux

xes

marul

laitue

lettuce

gizêr

havuç

carotte

carrot

pirasa

pÈrasa

poireau

leek

Òiwît

dereotu

fenouil

fennel

bexdenûs

maydanoz

persil

parsley

firingî, Òamik, 

domates

tomate

tomato

bacanê sor, temate 
balican, bacan 

pathcan

aubergine

aubergine,eggplant

fasûlye, lobî, lobye fasulya

haricot

bean

nok

nohut

pois-chiche

chickpea

nîsk

mercimek

lentille

lentil

maÒ

börülce

féerole, faséol

horse bean

baqil

bakla

fève

broad bean 

tevrik, tivir 

turp

radis

radish

binerdik

ÒalgamÈn bir türü  variété de navet 

variety of turnip 

Òêlim

Òalgam

navet

turnip

silk

pancar

betterave

beet

silka sor 

kÈrmÈzÈ pancar 

betterave rouge 

beetroot

silkên Òekir 

Òeker pancarÈ

betterave sucrière sugar beet 

kundir, kulind 

kabak

courge

marrow, pumpkin 

dolmik, rextik 

kabak

courgette

courgette

bamiye

bamya

gambo, bamias

okra, gumbo

engînar,

enginar

artichaut

artichoke

neynokên bûkê
xerdel

hardal

moutarde

mustard

meroje, kiling

kuÒ konmaz

asperge

asparagus

garis

darı

millet

millet

lazût, gilgilê

mÈsÈr

maïs

Indian corn, 

Stembolê, garisê

corn

Stembolê,
genimê …amê, 
genimok
rêwas, rûbês

ravent, okçul

rhubarbe

rhubarb

îspanax, silqok, 
siyele

ispanak

épinard

spinach

karî, kuvark, 
kumik, figerojÒk, 
karkulîlk
karok

mantar

champignon

mushroom

tûzik

tere

cresson

watercress

tolik

ebegümeci

mauve

mallow

rihan

feslefien

basilic

basil

pûng

yarpuz

menthe sauvage

spearmint

kereng

kenger

chardonnette

cardoon

nane, pûjan

nane

nane

mint

catirî

kekik

marjolaine

marjoram

sîrik

yabani sarmısak ciboule

scallion

sîrim

ciboulette

chive

PEYVEN KURDΠDI KLASÎKÊN ME DE

Mewlûda Kurmancî

ReÒo ZÎLAN

e

wlûda Kurmancî  ya ku em

ê lê piçekî hûr binihêrin
û  hin  peyvên  kurdî  yên
ku  tê  de  derbas  dibin,
berpêÒî  we  bikin,  ya
Mela Huseynê Bateyî ye.

Ji bilî mewlûdnameya Bateyî, Mela
Ebdilkerîm  Mideris  û  Mih-emede

ReÒad El-Miftî ji mewlûdname nivî-
sandine.  Di  nav  van  herdukan  de
mewlûdname ya El-Miftî bêtir nêzî-
kî ya Bateyî ye. Di van salên dawin
de, melayek ji melayên Kurdistana
bakur,  mewlûdnameya  Bateyî  li
gor  zanîn  û  kurdiya  xwe,  bêî  ku
kêÒa wê ya yazdeh kîteyî têk bide,
kiriye kurmanciyeke nû. Di van hiç

M

Kurmancî

9 •

yekê  de  tam  û  çêja  rastîn  ya  mewlûdnameya
BATEYï  dîtin  ne  mumkun  e.  Mewlûdnameya
Bateyî, bê guman ji hemûyan têkûztir, edebîtir,
giranbihatir û binavûdengtir e. Ev di nav Òêniyên
Kurdistanê  de,  yên  ku  bi  zaravayê  kurmancî
dipeyivin, gelekî belav bûye û nas e. Mirov bê
Òik dikare bibêje, ku di nav klasîkên kurdî de ya
herî bêtir çap û belav bûye, nas e û tête xwen-
din, Mewlûda Kurmancî ye. Dêlindêzên xwendin
û dayîna mewlûdan êdî ji roleke olî û ayinî bêtir,
roleke civakî dilîzin. Ew gelek caran ji bo bîranî-
na miriyan, pîrozkirina di tistekî de biserketinê,
bi sax û xwe,sî ji xerîbî û eskeriyê vegerê û her-
weha ji bo belavkirina xêr û qenciyê û hwd. tête
xwendin û dayîn.

Gelo Mala Huseynê Bateyî kî ye û çi kes e ? Çi
berhem û afirandinên wî hene ? Herçendî ev pirs
ne babeta vê nivîsarê be jî, dîsan jî pêwîst e ku
em gelekî bi kurtî li ser van pirsan rabiwestin.

Gelek kesên ku li ser BATEYï û mewlûdnameya
wî  nivîsandine;  Bilîç  Serko,  M.Emin  Zekî,
'Elaeddîn  Sucadî,  Herekol  Azîzan,  Prof.  Qanatê
Kurdo,  Dr.  Kemal  Fûad,  E.B.  Soane,  Thomas
Bois,  V.F.  Mînorsky  û  gelekên  din,  bêî  ku  bi
belge bipeyîtînin, dibêjin navê wî "Mela Ehmedê
Bateyî"  ye.  Lê  heçî  navê  "Ehmed"  e,  wî  hiç  li
cîhekî  û  li  hîç  helbestekê  bi  kar  neaniye  welê
xûya  dike  ku  çavkaniya  vî  navî,  A.  Jaba  ye.
Herwekî tête zanîn A. Jaba, balyozê Rûsyayê li
Erziromê, hemû agehî û enformasyonên xwe yên
li ser klasîkên kurdî û nivîsevanên wan ji Mela
Mehmûdê Beyazidî wergirtiye. Mixabin gelek ji
wan jî ÒaÒ in. Wisan diyar e, ku cara pêÒîn ev nav
bi ÒaÒî bi riya pirtûka A. Jaba belav bûye û yên
din jî jê û ji hev wergirtine. Di çapeke Stembolê
û her weha di çapa Gîw Mukriyanî ya Mewlûda
Kurmancî de navê wî "Hesen" hatiye nivisîn, ku
ev jî ne rast e. Lê navê rastî yê xwedî û nivise-
vanê Mewlûda Kurmancî, her wek neviyên wî bi
xwe  jî  dibêjin  û  di  nav  mela,  feqî  û  Òêniyên
Kurdistanê de belav e û di piÒta mewlûdnameya
wî de jî hatiye nivîsîn, Mela Huseynê Bateyî ye.
Ew bi xwe ji eÒîra HertoÒîyan (ErtroÒiyan) e û ji
gundê Bateyî ye. Ev gund li herêma Hekariyan e
û dikeve nêzîkî geliyê Tiyarê û gundê Marûnis.

Tête  texmîn  kirin,  ku  wî  di  medreseya  Mîr
Hesenê Welî de, li gundê Muksê xwendiye. Ev
medrese,  medresa  mezin  û  binavûdeng  e.
Dibêjin  carina  heya  300  feqeh  lê  dixwendin  û
qasî 10 mamosteyan jî tê de ders didan. Wî piÒtî
dawîanîna  xwendina  xwe  ya  medresê,  bi  xwe

ders dane feqihan. Ew bi zanist û nivîsîna hel-
bestan ve mijûl bûye. Herweha çûye hec û hel-
besta xwe ya "Hilo raba Ebû el-Qasim" li ser gora
pêxember gotiye.

Heçî zanîna dem û zemanê ku ew tê de jiyaye,
yek car dijwartir e. Gelek kesan, wek A. Jaba, B.
!erko, M.E. Zekî, 'E. Sucadî, H. Azîzan, Prof. Q.
Kurdo, T. Bois, V.F. Mînorsky û gelekên din goti-
ne ku ew di navbera salên 820-900-ê koçî, ango
1417-1495-ê  zayînî  de  jiyaye.  SADIQ  Behadin
Amêdî,  Bateyî  hevçaxê  Mela  Mensûrê  GêrgaÒî
nîÒan  dide.  Mela  Mensûrê  GêrgaÒî  ji  gundê
GêrgaÒê  ye.  Ev  gund  dikeve  baÒûra  rojhelata
Amêdiyê.  Mela  Enwerê  Mayî  dibêje  ku  "Ew  di
sedsala 11-an ya koçî de jiyaye, ango di sedsala
17-an ya zayînî. Lê herwekî mewlûdname ji aliyê
olperestî  û  dîndariyê  de  afirandineke  gelekî
girîng e û cihê wê di dêlindêzên ayînî de bi qedr
û  rûmet  e,  ji  aliyê  kesekî  wek  Ehmedê  Xanî
(1650-1707) de nenasbûna wê pirseke girîng tîne
pêÒberî  me.  Heke  hebûna  wê  ji  aliyê  Xanî  ve
bihata  zanîn,  ji  wê  çêlnekirin  ne  mumkun  bû.
Xanî, pêxemberê me yê neteweyî, di sertaca ede-
bîyata kurdî Mem û Zînê de navê Bateyî neha-
niye.  Wî,  di  van  malikan  de  navê  Eliyê  Herîrî,
Melayê  Cizîrê  û  Feqiyê  Teyran  aniye  û  rûmeta
berhem û afirandinên wan girtiye û gotiye ;

Min dê ’alema kelamê mewzûn 
’AIî bikira li banê gerdûn
B’nave ruhê Melayê Cizîrî
Pê hey bikira ’Eliyê Herîrî
Keyfek we bida Feqiyê Teyran 
Heta bi ebed bimayî heyran
Çib’kim ko qewî kesade bazar
Nînin ji qumaÒî re xerîdar

Ne xwe, heke Bateyî berî Xanî jiyaba û mewlûd-
name nivîsîba, divabû Xanî jê çêl bikira. Yan na,
ji  XANï  re  dibû  kêmasîyeke  mezin.  Dîtina  ev
celeb kêmasî û li milekî din jî aliyê Xanî de neza-
nîn  pûtepênedan  û  nedîtina  mewlûdnamê  ne
mûmkun e. Rastiyeke din jî heye, ku mewlûdna-
me û toreya xwendin û dayîna mewlûdê dereng-
tir ketiye nav civata kurdî. Ji ber vê yekê ye, ku
mewlûdnameyên  bi zaravayê kurdiya jêrîn û bi
zaravayê  kurdiya  dimilî  jî  ne  xwedi  tarixeke
hinde dirêj in. Ev yek jî wê baweriyê dide me, ku
Mewlûda Kurmancî ne ji sedsala 15-an e. Lê heye
ku ew piÒtî Xanî, yan jî çend sal berî mirina wî,
ango ji destpêka sedsala 18-an be...

Mewlûda Kurmancî heya niha gelek caran hatiye

çap kirin. Destnivîsara herî kevn ku me dîtiye, ji
sala 1270-yê koçî, agno 1853-yê zayînî ye. Ew bi
destê kesekî ku navê Wî Ebdulhemîd e, hatiye
nivîsîn. Rojhelatnas Albert von Le Coq ew dest-
nivîsar di sala 1901-2-an de li !amê bi dest xis-
tîye û piÒtre ew aniye Ewropayê. Ew destnivîsar
niha 

Ii 

kitêbxaneya 

"Staatsbibliothek"

Marburg/Berlinê ye.

Cara  pêÒîn  A.  von  Le  Coq  di  sala  1903-an  de
Mewlûda Kurmancî li Berlînê çap dike. Ew ji ber
destnivîsara  Mela  Mihemedê  Wanî,  ku  ji  sala
1888-an  e,  bi  awakî  fotolîtografik  hatiye  çap
kirin.  Bi  dû  re  Ehmed  Ramîzê  Liceyê  di  sala
(1324) 1906-an de li Qahîrê çap kiriye. Mewlûda
Kurmancî  disan  di  sala  1906  û  1919-an  de  li
Stembolê,  di  1933an  de  bi  destê  Celadet
Bedirxan  li  !amê  di  (1350)  1931-an  de  li
Stembolê, di 1966-an de bi destê Gîw Mukriyanî
li Hewlêrê, di 1977 (?)-an de dîsan li Hewlêrê û
di 1982-an de ji aliyê S.B. Amêdî de li Bexdayê
hatiye çap kirin. Lê ev çap ji ya xwerû û orjinal
cihêtir e. Mewlûdnameya Bateyî heya niha gelek
caran li Kurdistana bakur foto-ofset, hatiye çap
kirin.  Lê  bêî  ku  tarixa  li  ser  bête  guhartin  û
ÒaÒiyên çapê bên rastkirin. Mewlûda Kurmancî di
forma  mesnewî  de  ye,  ji  564  malikan  û  ji  18
beÒan pêk hatiye. Malikên wê giÒt ji 11 kîteyan
pêk  tên  û  kêÒa  wê  li  ser  11-an  e.  Rojhelatnas
Wetzstein dibêje, ku “!êx BATÊ yê Kurdan mew-
lûda

Îbn  Hecer  bi  helbestkî  kiriye'kurdî".  Lê  di

rastiyê de wî jê îIham wergirtiye, ne ku her yek-
ser ew wergerandiye kurdî.
Destpêka Mewlûda Kurmancî weha ye ;

Hemdê bê hed bo Xudayê ’alemîn
Ew Xudayê daye me dînê mubîn

Dawiya wê jî weha ye :

Bo cemî’e muslimîn û salihe
Bo feqîrê Bateyî el-fatihe

Di dawiya her beÒekê de ev neqarat heye;

Ger divêtin hûn ji narê bin necat
B'iÒq û Òewqek hûn bibêjin es- selat

Gelek nivîsevan û lêger dinivisin û dibêjin ku ji
bilî  mewlûdnamê  çend  tiÒtên  din  yên  Bateyî
hene. Wek dîwaneke çîroka ZembîlfiroÒ, û hwd.
Lê heya îro ji çend helbestên Bateyî û pê de çu
tiÒtek bi dest neketiye. Heçî çîroka ZembîlfroÒ e,
ew  ne  ya  Bateyî  ye.  Lê  ew  ya  Miradxwanê
Beyazîdî ye.

BE… I

Namwer (Namuwer) (f) Xudannav, xwedînav

Mar û mûr

Mar ji bo heywanên dixuÒin
(rawir) û mûr jî ji bo bihukan
ango rawir û bihuk.

Negotî

EÒkerenekirî, diyarnekiri, ji dev
derneketî

Der (f)

Li, di... de, di nav de.

Karsaz (karisaz)

Kesê ku karekî bi rêk dixe û çêdi-
ke, çêker, xaliq

Bende

Kole, bendî, 'ebd

Mihriban (f)

Dilovan, bi Òewqet, bi muhabet,
rûxoÒ, xûynerm

Bedîd-Pedîd (f)

Pendî, eÒkere, aÒikar, berçav

Ba (f)

Bi

Aferîd

Afirand, xulq kir

Ala

Di kurmanciya nûjen de ev peyv
wek AL hatiye nivîsîn û bi kar
anîn. A rastî ne Al e, lê herwekî di
zaravayê jêrîn de têt gotin, ALA
ye. Ango; perçem, beyreq

Zeman

Dem, çax, wext

Aferîn

Bijî !

BE… II

An

(f)

Bîsk, kêlîk, xêlek, lehze

Hin

(e)

Bîsk, kêlîk, xêlek, lehze

Darû

(f)

Derman

Dîde

(f)

Çav

Bînahî

Hêza dîtinê, dîtin

Destegîr

Alîkar, destgîr, kesê ku bi des-
tan digre

Gunehkar

Kesê ku gunehek kiriye

Penah

(f)

Parêzgeh, star

PûÒt

(f)

PiÒt, piÒtevan

Rahnî

Ronahî, ronakî

Asîman, asûman, asîman

(f)

Asman,'ezman

Rewan, revan

TiÒtê ku diçe, diherike; 
li vir: jîn

Xakî pa

(f)

Xweliya pê, axa (toz) pê

Lew

Lewma, loma, ji ber vê/wê

GoÒîdar, gûÒdar

(f)

Guhdar

Karûbar

Kar û xebat

XweÒnewa

(f)

XeÒ, xweÒdeng

Çerx

Daxdar

Daxîdar

Daxdar, birîndar

———————————————

(f) : Ango bi farisî ye.

BE… III

Dergeh

Derî

Koh, Kûh

Çiya, Òax, kirr 

Fer

Teyîsok, îskok, birqok 

Hember

Bergind, bergîdan 

BexÒîn

Dayin, lê borîn 

Dîger

(f)

Yê/ya din 

Hilbûn

Vêketin, pêketin (Çira hilbû =
çira vêket, Agir hilbû = agir
vêket, Agir hilkirin = agir
dadan, agir vêxistin)

HemniÒîn

Pêkve rûniÒtî, hevrûniÒtî

Çavxirab

Çavneçê, çavpîs 

Pur

Maneya rastî ya vê peyvê, her-
wek di zaravayê jêrin de tête
bi kar anîn, tijî, dagirtî ye. Bi
kurdî ne 

pur lê pir e. Li vir bi

maneya gelek de ye. 

…iyan

Karîn, Òekirin

Cergebez

Govenda ku jin û mêr bi hev
re digrin, reÒbelek. Wekî din
maneya qelebalix jî dide.

Lêk

Li yek û du, li êk û du, ji hev,

HuÒyar bûn

HiÒyar bûn; li vir: agehdar
bûn, haydar bûn.

10 • Kurmancî

AL AN ALA ?

Hin Kurdên Tirkiyê di van salên dawîn de
ji bo perçem (tirkî:

bayrak, fransizî: drapeau,

îngilîzî:

flag) peyva al bi kar tînin. Ev peyv

xwerû kurdî ye û gelekî kevn e, lê rastiya
wê ala ye, ne al e. Melayê Batê di Mewlûda
kurmancî de ev gotin wilo bi kar aniye:

Ya Reb imanê dixwazin em mudam 
Jêrê alaya Muhemed wesselam.

*

*    *

Kurmancî

11 •

KEY Û KEVANÎ

Kurdên ku gotina kevanî yê nizanibin kêm in.
Piranî ew bi mana jina malê, pîrek, xêzan an
xanim bi kar tînin. Lê gelo ev gotin ji ku tê ?
Ji peyva Keybanû , ango jina key (qiral, Òah) tê.
Mana gotinê qiraliçe, Òahbanû, melîke (tirkî:
kraliçe,  fransizî:  reine,  îngilîzî:  queen)  ye.
PêÒiyên me ciwanmêr (tirkî:

centlmen, fransizî:

gentilhomme,  îngilîzî:  gentleman)  bûne,  bi
gotinê  be  jî,  qedrê  jin  û  xatûnên  xwe  zani-
bûne.

BIJΠAN AFERÎN

Kîjan  rastir  e  ?  Her  du  jî.  Aferîn  ji  afirandinê
(xulq kirin, jiyandan) tê û xwerû kurdî ye, di
farisî û zimanên îranî de teÒeyên nêzîk ên vê
gotinê hene. Jê afirandî (mexlûq, tirkî: 

yaratÈk,

fransizî:

créature,  îngilîzî:  creature)  çêbûye.

Mana aferîn bijî ye.

NAVÊN ÎDARÎ

kurdî

tirkî

fransizî

îngilîzî

Dewlet

devlet

état

state

Hukûmet

hükümet

gouvernement

government

Serekkomar

cumhurbaÒkanÈ

président de la république 

president of republic 

Serekdewlet

devletbaÒkanÈ

chef d'état 

head of state 

Sermiyan

baÒkan

président

president

Serekwezîr

baÒbakan

premier ministre 

prime minister 

Komar

cumhuriyet

république

republic

Key, Òah, qiral 

kral, Òah 

roi

king

…ahitî, keyîtî, qirali 

Òahlık, krallık 

royaume, royauté 

kingdom, kingship 

Keyperest, Òahperest 

monarÒist

royaliste, monarchiste 

monarchist

Paytext

baÒÒehir, baÒkent

capitale

capital

Wezaret, wezaretxane 

bakanlık

ministère

ministry

Wezîr

bakan

ministre

minister, secretary 

Wezareta dadiyê

adalet bakanlıfiı

ministère de la justice 

ministry of justice 

Wezareta karên derve 

dÈÒiÒleri bakanlıfiı 

ministère des affaires étrangères 

ministry of foreign affairs 

Wezirê derve 

dÈÒiÒleri bakanı 

ministre des affaires étrangères 

foreign mininter 

Wezareta karên civakî 

sosyal iÒler bakanlÈfiÈ 

ministère des affaires sociales 

ministry of social  affairs 

Civakî, sosyal 

toplumsal

social

social

Wezareta karên çandiniyê 

tarım iÒleri bakanlÈfiÈ 

ministère de l'agriculture 

ministry of agriculture 

Çandin

tarÈm

agriculture

agriculture

Cotkar

çiftçi

agriculteur

farmer

Wezareta bazara kar 

çalÈÒma bakanlÈfiÈ 

ministère du travail 

ministry of labour 

Bazara kar 

iÒ piyasasÈ 

marché du travail 

labour market 

Wezareta maliyê 

maliye bakanlÈfiÈ 

ministère des finances 

ministry of finance 

Sivîl

sivil

civile

civilian

Mal, xanî 

ev, mesken 

maison, logement 

house, accomodation 

Wezareta hawirparêziyê

çevre bakanlÈfiÈ 

ministère de l'environement 

ministry of environemnt 

Wezareta enerjiyê 

enerji bakanlıfiı 

ministère de l'énergie 

ministry of energy 

Hawîr, hawir 

çevre

environement

environement

Wezareta bazirganiya derve 

dÈÒ ticaret bakanlÈfiÈ 

ministère du commerce extérieur 

ministry of foreign trade 

Bazirganiya derve 

dÈÒ ticaret 

commerce extéhieur

foreign trade 

Bazirganî

ticaret

commerce

trade

Bazirgan, têcir 

tüccar

commerçant

trader, merchant 

Wezareta aboriyê 

ekonomi bakanlÈfiÈ 

ministère de l'économie 

ministry of economy 

Wezareta tendurustiyê

safilık bakanlÈfiÈ 

ministère de la santé 

ministry of health 

Wezareta zanistî û teknolojiyê

bilim ve teknoloji bakanlıgı

ministère des sciences et de

ministry of sciences and techology 

techonologie

Wezareta budcê

bütçe bakanlÈfiı

ministère du budget 

ministry of budget 

Wezareta tûrîzmê

turizm bakanlÈfiı

ministère du tourisme 

ministry of tourisme 

Wezareta sporê

spor  bakanlÈfiÈ 

ministère des sports 

ministry of sports 

Neteweyên Yekbûyî

BirleÒmiÒ Milletler 

Nations-Unies

United-Nations

Parlement

parlamento

parlement

parliament

Wezareta karên hundir

içiÒleri bakanlÈfiÈ 

ministère de l'interieur 

ministry of domestic affairs 

Wezareta Òer

savaÒ bakanlÈfiı 

ministère de la guerre 

ministry of war 

Wezareta çandê

kültür bakanlÈfiÈ 

ministère de la culture 

ministry of culture 

Çandî

kültürel

culturel

cultural

Xwenda

okumuÒ

lettré, instruit 

educated

Welat

ülke

pays

country

Navçe

bölge

région

area, region 

Hêl, alî, rex, la

yer

côté

side

Dever, cîgeh

lokal

endroit, lieu, place 

place

Cî, Òûn, der

yer

lieu, place 

place

Herêm

distrikt

district, secteur 

district

Bajar, Òehr

Òehir

ville, cité 

city, town 

Tax

mahalle

quartier

quarter

Bajarok

küçük Òehir, kasaba 

bourg, bourgade 

staggling village, small town

Gund, dêh

köy

village

village

Wîlayet

il

département, préfecture 

department, province 

Belediye, Òaredarî

belediye

mairie

city hall, mayoralty

…aredar, serekbelediye

belediye baÒkanÈ

maire

mayor

Bajaravahî

Òehircilik

urbanisme

town planing

Walî

vali

préfêt

prefect, governor

NAVGÎNÊN NEQLIYÊ

kurdî

tirkî

fransizî

îngilîzî

trên

tren

train

train

balafir, firinde 

uçak

avion

airplane, aircraft 

otomobil

otomobil

automobile

motor car 

otobus

otobüs

autobus

bus

minîbus

minibüs

minibus

minibus

kamyon

kamyon

camion

lorry, truck 

kamyonet

kamyonet

camionette

van

traktor

traktör

tracteur

tractor

cîp

jip

jeep

jeep

pîkap

pikab

estafette

pick-up

bisîklet, duçerxe 

bisiklet

bicyclette

bicycle

motorsîklet

motosiklet

motocyclette

bike

sêçerxe

tricycle

tricycle

parxêl

at arabasÈ, kafinı 

char à bœufs 

oxcart

helikopter

helikopter

hélicoptère

helicopter

taksî

taksi

taxi

taxi

mototren

mototren

train diesel

motor train

12 • Kurmancî