Kijk nooit met een telescoop zomaar naar de zon !!! 

Een eenvoudige gids bij project ‘sterren schitteren voor iedereen  

 

Wij beperken ons in eerste instantie tot de circumpolaire sterrenbeelden. Dat zijn de 
sterrenbeelden die het ganse jaar door te zien zijn, en de wintersterrenbeelden: te zien in 
de herfst tot het vroege voorjaar. In die periode zijn de nachten het langst en is het ook 
voor de kinderen leuk om ‘sterren te kijken’ zonder tot middernacht te moeten opblijven. 
Verder worden ook enkele planeten kort behandeld en uiteraard ook de meest 
herkenbare kraters van de maan. Het is allerminst de bedoeling om volledig te zijn dan wel 
een hulp te bieden bij de allereerste stappen in de wondere wereld van het visueel 
waarnemen van onze sterrenhemel. Wij geven in deze gids enkele makkelijk te vinden 
objecten aan. Maar eens je de sterrenbeelden herkent : ‘surf’ eens rustig rond met de 
telescoop. Verder raden wij sterk aan om SkyView te downloaden op je smartphone of 
tablet. Dit is een heel goede hulp om je weg te vinden aan de hemel. Veel meer is te 
vinden op:

 

http://sterrenkundeapps.nl/

  

 

Voor meer diepgaande info en kan je terecht bij sterrenwachten, sterrenkundige 
verenigingen en amateur sterrenkundigen. Aan het firmament is nog oneindig veel meer 
te zien dan wat we hier in deze gids opnemen. 

(gebruikte bronnen: Solar Web Astronomie, Starry-Night.nl en Wikipedia) 

Circumpolaire sterren en sterrenbeelden

 

Ursa Major (Grote Beer

Dit is misschien wel het allerbekendste sterrenpatroon. Velen zullen het direct herkennen. 
Ondanks zijn naam lijkt dit sterrenbeeld meer op een grote steelpan. Eigenlijk is de Grote 
Beer veel groter dan alleen het steelpannetje, maar deze zeven sterren zijn wel de helderste. 
Een bijzondere ster in de Grote Beer is Mizar. Deze ster is namelijk een optische dubbelster. 
Met het blote oog zijn de afzonderlijke sterren moeilijk te onderscheiden, maar met een 
verrekijker zijn duidelijk twee sterren te zien. De tweede, zwakke, ster is Alcor. Dus in 
werkelijkheid zal je in de telescoop drie sterren in het beeldveld zien. Twee heel dicht bij 
elkaar en een derde verder weg. 

 

Als we nu (zie figuur onder) de afstand tussen Merak en Dubhe vijfmaal verlengen komen we 
uit op de POOLSTER.  En dat brengt ons bij het sterrenbeeld Ursa Minor (Kleine beer) 

 

Ursa Minor (Kleine Beer

De Kleine Beer heeft net zo'n steelpanvorm als de Grote Beer. Je kunt de Kleine Beer 
makkelijk vinden, door de twee sterren die samen het achterste wandje van de steelpan van 
de Grote Beer vormen vijf keer te verlengen en wel naar boven (gezien vanuit het 

steelpannetje). Je komt dan bij de Poolster, een ster van de tweede magnitude. De Poolster 
wijst overigens altijd naar het noorden, dus als je een kompas nodig hebt... De Poolster is het 
uiteinde van de steel van de Kleine Beer. De steelpan van de Kleine Beer heeft ook zeven 
sterren. 

 

 

 

 

 

 

 

Cassiopeia

 

Ook Cassiopeia is gemakkelijk te vinden. De lijn die je hebt getrokken vanuit de Grote Beer 
om de Poolster te vinden, trek je nu gewoon nog net zo lang door aan de andere kant. Dan 
kom je uit tussen twee sterrenbeelden, waarvan degene die op een M of een W lijkt, 

Cassiopeia is. De W (of M) van Cassiopeia bestaat uit vijf sterren .. 

 

Sterrenbeelden in de winter 

Orion 

Orion is een van de spectaculairste en opvallendste sterrenbeelden in de lucht. Orion kan 
herkend worden aan zijn riem van drie sterren van de tweede magnitude in een rechte lijn, 
door het zwaard dat aan een eind van deze riem hangt. Maar Orion is vooral duidelijk door 
dat hij twee heldere sterren van de eerste magnitude bevat. De ene, de rode reus 
Betelgeuse, is eigenlijk Orions rechter schouder, en de andere, Rigel, is Orions linker hiel. 
Nabij de middelste ster van het zwaard zit een klein vlekje, dat er, gezien door het blote oog, 
als een gewone ster uitziet. Maar als je er de telescoop op richt zie je een schitterende nevel. 
Orion is erg makkelijk te herkennen. Sigma (σ) Orionis: Een indrukwekkende dubbelster, 
kleine telescopen laten de magnitude 4 hoofdster en twee kleine magnitude 7 sterren aan 
een kant en een dichtbij staande  magnitude 9 ster aan de andere kant zien.

 

 

Taurus (Stier) 

Zodra Orion is gevonden, is het niet moeilijk meer om ook de Stier te vinden. Teken een lijn 
door de drie sterren van Orions riem, en verleng deze lijn westwaarts. Je komt bij de heldere 
ster Aldebaran, van de eerste magnitude. Aldebaran is een rode reus en in het sterrenbeeld 
stelt de ster het oog van de Stier voor. Taurus, juist ten noordwesten van Orion, is een 
opvallend noordelijk sterrenbeeld met twee van de grootste sterrenhopen die we kunnen 
zien: Hyaden en Pleiaden

 

 

De Pleiaden 
Als je de lijn van Orions riem, waarmee je Aldebaran heeft gevonden nog iets verder 
doortrekt, kom je bij de sterrengroep 'Pleiaden'. De Pleiaden maken nog onderdeel uit van 
het sterrenbeeld Stier. Met het blote oog zijn er zes a zeven sterren te zien, met een 
verrekijker al veel meer. Met behulp van een telescoop: een festijn! 

 

 

 

 

Perseus  

Perseus is van belang doordat het een variabele ster bevat; Algol. Algol is variabel door dat 
het eigenlijk een dubbelster is. De twee sterren draaien zo om elkaar heen, dat de ene, 
helderdere ster de ander steeds weer bedekt. Algol is oorspronkelijk een ster van de tweede 
magnitude, maar elke 69 uur wordt het even een ster van de vierde magnitude voor een 
paar uur. Om Perseus te vinden, moet je een lijn tekenen van de bodemster in het voorste 
deel van de Kleine Beer naar de Poolster, en deze lijn ongeveer twee keer die afstand verder 
trekken. M 34Dubbele cluster (NGC 869 en NGC 884): (resp. h Persei en Chi (χ) Persei), 
twee van de mooiste voorbeelden van open sterrenhopen, zijn prachtig door een verrekijker 
of door een kleine telescoop met vergroting. 

 

Auriga (Voerman) 

De Voerman is een duidelijk sterrenbeeld, dat de ster Capella bevat. Capella is de op twee na 
helderste ster zichtvaar op het noordelijk halfrond. Capella ziet er enigszins geel uit. Het is 
een rode reus. Om Capella te vinden, kijkt u boven Orion en de Stier. De heldere ster daar is 
Capella. Vier andere redelijk heldere sterren (tweede en derde magnitude) vormen samen 
met Capella een vijfhoek. 

M 36: De heldere open sterrenhoop staat ca. 5º ten zuidwesten van  Theta (θ) Aurigae en 
bevat ca. 60 sterren van magnitude 8 en zwakker. 

M 37: Dit is een uitzonderlijk open sterrenhoop, bijna ter grootte van de maan en een van de 
mooiste aan de noordelijke hemel. Met een verrekijker is de sterrenhoop zichtbaar als een 
nevelige vlek. Door een kleine telescoop zie je zijn vele sterren. 

M 38: Deze kleine sterrenhoop lijkt op de Griekse letter π (Pi) als je hem door een kleine 
telescoop bekijkt. 

 

 

Canis Major (Grote Hond)

 

De Grote Hond volgt de jager Orion door de lucht. Dit sterrenbeeld bevat de helderste ster 
zichtbaar in de nachtelijke hemel; Sirius. Deze ster staat 'slechts' 8,5 lichtjaar van ons 
vandaan, en is daarmee een van de dichtstbijzijnde sterren. Sirius is te vinden door Orions 
riem te volgen, de andere kant op dan de Stier en Aldebaran.  

 

M 41: Deze mooie open sterrenhoop is omgeven door een rijk veld van 
achtergrondsterren, helder genoeg om als een wazig plukje te zien voor het blote oog. 
Verrekijkers laten een sterrenveld zien verstrooid over een oppervlakte ter grootte van een 

Volle Maan. Als je er door een telescoop naar kijkt, zie je duidelijk een hele rode ster nabij 
het centrum van de sterrenhoop. 

 

 

 

Canis Minor (Kleine Hond) 

Dit sterrenbeeld bevat de ster Procyon, een ster van de eerste magnitude. Procyon kun je 
vinden door ten oosten boven Sirius te kijken. 

Beta (β)  Minoris: Deze ster staat in een prachtig veld dat één hele rode ster bevat.