DE 

RECTOR 

VOORSPELT 

UW 

TOEKOMST

Jaar
gang 42 // #569 // 26 SEPTEMBER 2016 // tweeweekelijks tijdens het academiejaar

DOOR ELISE BOVENDEUR EN LOÏS SAVAT

Stijn  Vanderheiden van de Vereniging 
Voor  Sterrenkunde  (VVS)  trapt  de  avond 
op gang met een lezing over lichtver-
vuiling in onze welgekende sterrenwacht 
Armand Pien. De sterrenwacht staat in 
direct contact met sterrenwacht Orion 
in het Nederlandse Bovenkarpsel waar 
Esther  Hanko een vergelijkbare lezing 
geeft. Het sluitstuk van de thema-avond is 
een wedstrijd waarbij scholieren worden 
gevraagd om een bepaald deel van de 
hemel op te tekenen. Dat wordt niet alleen 
in België gedaan, maar ook in Nederland, 
Zweden, Italië, Portugal, Slovenië en 
Griekenland. Hiermee hopen de initiatief-
nemers bij de jeugd een groter bewustzijn 
voor de problematiek van lichtvervuiling 
te creëren. En daar heeft men reden toe, 

aldus  Jean  Pierre  Grootaerd: “De jeugd 
van vandaag zijn de ingenieurs van morgen. 
Hetgeen wij verknald hebben, kunnen zij 
oplossen.” De winnende school kan zich 
gelukkig prijzen met een telescoop en een 
rondleiding in het Europese opleidings-
centrum  voor  Astronauten  (EAC)  door 
niemand minder dan Frank  De  Winne.

STERKER DAN STERREN KIJKEN 

Ieder die hoopte op een romantische date 
met de Perseïdenregen op de achtergrond, 
had het al geweten. In Gent vallen er – op die 
lompe flitsbak die in elke zone 30 opdoemt 
na  –  amper  (vallende)  sterren  te  zien.  Dat 
is voor een groot deel te wijten aan de 
lichtvervuiling. Dit recent fenomeen vindt 

zijn oorsprong in het gebruik van kunstlicht, 
wat een verhoogde helderheid met zich 
meebrengt. Deze verhoogde helderheid 
resulteert in lichthinder voor mens, plant en 
dier. De gevolgen zijn dus veel verregaander 
dan een stelletje astronomen dat sputtert 
dat het geen sterren kan zien. Lichthinder 
heeft invloed op de nachtrust van dieren, en 
bomen gaan gebukt onder het gewicht van 
lampen. En dat wil Jean Pierre Grootaerd 
dan ook benadrukken: “Ik wil ook aan de 
diehards in de sterrenkunde zeggen: sterren 

z

ijn één ding, maar doe ook iets aan de 

natuur.” Vrolijke vogeltjes bijvoorbeeld. 
Zij die in bomen zitten, krijgen veel licht 
binnen. Als mens doe je gewoon de rolluiken 
of de gordijnen toe, indien je lichthinder 
hebt, maar vogels kunnen dat niet.

www.schamper.be

34

OVER DE STERREN EN 

DAAR VOORBIJ!

EEN INTERVIEW MET JEAN PIERRE GROOTAERD

Wanneer u deze eerste Schamper van ‘t academiejaar in uw pollekes houdt,  

loert de World Space Week om de hoek. Deze piekt op 5 oktober omdat er 

gelijktijdig in Gent en in het Nederlandse Bovenkarpsel een thema-avond 

rond lichthinder plaatsvindt. Is het niet intergalactisch, dan toch al interna-

tionaal. Bezieler Jean Pierre Grootaerd, die claimt dat zijn beste ideeën altijd 

op de trein komen, expliqueert.

 

VIJFSTERRENHOTEL NEDERLAND

Als we Jean Pierre Grootaerd vragen 
hoeveel sterren we hier in België kunnen 
zien, haalt hij aan dat dat er heel weinig 
zijn: “Ik woon in Oostende en ik heb daar 
al moeite om gewoon de Grote Beer te zien. 
‘t Is te zeggen de steelpan, dat zijn zeven 
sterren. Toen ik in het zuiden van Frankrijk 
was, had ik eveneens moeite om de Grote 
Beer te vinden. Ik kon hem niet herkennen 
tussen al die sterren.” De situatie in ons 
land is voor een groot deel te wijten aan de 
slechte stedenbouwkundige indeling. Toen 
Jean Pierre per vliegtuig zijn collega-as-
tronoom  Cornelius  de  Jager een bezoek 
bracht op het Nederlandse eiland Texel, viel 
het hem op hoe lèlijk België is. Huizen staan 
overal verspreid, en die huizen zijn dan ook 
weer één voor één uitgerust met een licht. 
Dit in tegenstelling tot Nederland, waar 
de huizen veel meer geconcentreerd staan. 
Enerzijds kan je er kilometers afspeuren 
zonder één licht te zien. Anderzijds heb je 
er dan ook weer lichtmasten van steden.

LICHTE VERLICHTING

Maar het is niet allemaal kommer en kwel. 
In functie van de lichtvisie is de straatver-
lichting langs de Belgische snelwegen op 
veel plaatsen uitgeschakeld. En dat is niet 
alles. Er is een positieve trend aan de gang 
waarbij ook op het platteland en in de steden 
onnodige verlichting uitgeschakeld wordt. 
Als een monument van kop tot teen verlicht 
wordt terwijl er ‘s nachts maar twee mensen 
passeren, dan is die verlichting overbodig. 
Dat valt niet te betwisten. Vuurwerk, iets 
waar Jean Pierre ook fervent fan van is, mag 
dan wel wat overlast met zich meebrengen, 
maar die last is slechts tijdelijk. Soms moet er 

ook een afweging gemaakt worden, bijvoor-
beeld bij ledverlichting. Ledlampen werden 
jarenlang opgehemeld als de revelatie 
omdat deze een stuk ecologischer zijn dan 
de traditionele halogeenlampen. Wat veel 
mensen niet weten, is dat led veel meer 
strooilicht met zich meebrengt en dus ook 
meer lichtvervuiling — wat bevestigd wordt 
door het ISS. Sta daar volgende kerst maar 
eens bij stil en laat die extra slang kerstver-
lichting toch maar achterwege. Toch oppert 
Jean Pierre niet per se om alle verlichting 
uit te schakelen. Wat er wel toe doet, is 
om deze beter af te stellen op de menselijke 
noden. Men mag niet van het ene in het 
andere uiterste vallen. Als voorbeeld haalt 
hij het eiland Texel aan. Toen de verlichting 
daar uitgeschakeld werd, bracht dit een 
grote hetze met zich mee. De bewoners 
waanden zich immers terug in de oorlog. 
Het moet benadrukt worden dat we niet 
machteloos staan tegenover een fenomeen 

Wie na het lezen van bovenstaand 

artikel nog steeds geen sterretjes 

ziet, kan terecht op de thema-kij-

kavond rond lichthinder. Afspraak 

op woensdag 5 oktober vanaf 

19h30, in de fantastische UGent 

Volkssterrenwacht Armand Pien. 

als lichtvervuiling. In de eerste plek dienen 
we naar onszelf te kijken. Niemand heeft 
iets aan een terras dat heel de nacht door 
verlicht wordt, noch aan een dergelijk 
verlichte vijver. Dat is één zaak. Maar ook 
inzake straatlantaarns kan een individu zeker 
een verschil maken. Om dat te illustreren 
grijpt Jean Pierre Grootaerd terug naar zijn 
eigen situatie. Enkele jaren geleden werd 
er voor zijn appartement een kolos van een 
lantaarnpaal neergezet waardoor hij volgens 
eigen zeggen ‘s nachts de krant kon lezen 
tot de achterkant van zijn appartement. 
Indien dit gebeurt, staan er volgens hem 
twee opties open: ofwel stap je naar de 
kranten, ofwel schrijf je de gemeente of 
de  bouwfirma  aan.  Hij  heeft  het  laatste 
gedaan. En het had succes, de lantaarnpaal is 
vervangen door iets beters. En deze filosofie 
wil Jean Pierre graag verder uitdragen: “Als 
je iets doet, dan probeer je het toch. En als 
het mislukt, spijtig, maar dan leer je uit je 
fout. Maar ik denk dat het wel zal lukken.”
 .

COPYCATS

COPY-EDITING/PROOFREADING/ACADEMIC ADVICE

WE CARE FOR YOUR WRITINGS 

IN ENGLISH AND DUTCH

FOR CLEAN AND CLEAR COPY

WWW.COPY-CATS.BE / STEFANIE@COPY-CATS.BE

35

wetenschap